Büyü Literatürüne bir Giriş: Tanım çabaları, büyü teknolojileri, terimler, tabular - (1) - 5 Şubat 2026 Perşembe 19.30 - 21.30
Semineri Veren : Emine Ayhan
Emine Ayhan - Büyülü Metinlerin izinde
Büyü Literatürüne bir Giriş: Tanım çabaları, büyü teknolojileri, terimler, tabular - (1)
Edebiyat ve büyü dendiğinde ilk akla gelen genellikle, “fantastik edebiyat” yahut “büyülü gerçekçilik” vs. türsel adlandırmalarla anılan metinler olsa da, bu gibi türselleştirmelere sığmaksızın büyüye çok çeşitli veçhelerden yaklaşan koca bir metinler gövdesi açılıyor önümüzde. Halk mitlerinden Binbir Gece Masalları’na, Homerik anlatılardan antik drama, kutsal kitaplardan ortaçağ efsane ve masallarına, ütopya/distopya anlatılarından Romantiklere ve avangartlara sayısız metinde hemen tüm (karşı)büyü unsurlarıyla karşılaşıyoruz.
Büyü muhtelif çağrışımlarla tınlayan bir terim: “ilkellere” özgü bir tür dinsellik, bilimin ilk(s)el bir biçimi, bilime yahut dine aykırı bir asılsızlık yahut para, meta, arzu, zevk gibi, illüzyonlar yaratan bir kandırmaca. Astrolojiden simyaya, metamorfozdan nekromansiye, kehanet sanatlarından bereket, kurban, totem ritüellerine, şifacılıktan şeytan çıkartmaya, cadılık pratiklerinden muska, iksir ve efsunlara vs. çok çeşitli pratik ve teknolojilerin yanısıra, tanrı/ça, büyücü, kâhin, rahip, cadı, şaman, büyücü kral, şifacı, peygamber, hilekâr gibi birçok figürü içine alan hayli geniş bir kategori büyü. Büyüyü değişen dönemler ve toplumsal bağlamlarda biçim değiştiren ritüel bir “katılım tarzı” olarak anladığımızda ise, onun rasyonel, uygar, bilimsel olmakla övünmeye devam eden veya büyüsü bozulduğu söylenen ileri kapitalist toplumlarımızda temellük edilmiş türlü biçimiyle halen yaşamaya devam ettiğini görüyoruz. Peki büyüyü ve büyü teknolojilerini ilkel ve irrasyonel vs. kategorisine havale ederken, kehanet, kader, kıyamet, mucize vs. inancını en rasyonel görünen mantık ve biçimlerde nasıl sürdürmeye devam ediyoruz?
Şeytanlar, canavarlar, teröristler, komplolar, kıyametler, şer eksenleri ve dahasıyla dolu bir güncel kültürel vasatta büyüyü edebiyat kılavuzluğunda ele alırken, edebiyat metinlerinde karşımıza çıkan büyü/büyübozumu/karşı-büyü unsurlarını, öteden beri tanrısal veya seküler yasa tarafından temellük edilmiş meşru büyüle(n)me biçimleriyle birlikte okumaya çalışacağız.
Dörder ve sekizer haftalık diziler halinde sürdüreceğimiz “Edebiyat, Büyü, Dönüşüm” seminerinde edebiyat metinlerinin yazıldıkları dönemlerdeki büyü bozan ve büyüleyici söylemlerle konuşmasının bir yakın okuması odağında ilerlerken, bu metinlerin bizi çağırdığı ilgili dinler ve kültür tarihi, antropoloji, felsefe, psikanaliz, siyaset felsefesi, siyasal iktisat metinlerine, filmlere ve sanat eserlerine de uğrayacağız.
Kaynakça & Okuma Listesi
Okunması Önerilen (ama zorunlu olmayan) Teori ve Tarih Çalışmaları
Mary Douglas, Saflık ve Tehlike: Kirlilik ve Tabu Kavramlarının bir Çözümlemesi (1966), çev. Emine Ayhan, İstanbul: Metis, 2007.
Richard Kieckhefer, Ortaçağda Büyü, çev. Zarife Biliz, İstanbul: Alfa, 2017.
Sigmund Freud, Totem ve Tabu, çev. Zehra Aksu Yılmazer, İstanbul: İşkültür, 2020.
Bronislaw Malinowski, Büyü, Bilim ve Din (1925), çev. Saadet Özkal, İstanbul: Kabalcı, 1990.
Melih Cevdet Anday, “Sanatın Vazgeçilmezliği üzerine Söyleşi,” Sanat Olayı dergisi, sayı 4, Nisan 1981. (Word olarak gönderilecek).
Lévy-Bruhl, İlkel Toplumlarda Mistik Deneyim ve Simgeler (1938), çev. Oğuz Adanır, İstanbul: DoğuBatı, 2006.
Lévy-Bruhl, İlkel İnsanda Ruh Anlayışı (1938), çev. Oğuz Adanır, İstanbul: DoğuBatı, 2006.
Claude Lévi-Strauss, Günümüzde Totemizm, Kasım Akbaş, çev. İstanbul: Nora, 2018
Mircea Eliade, Okültizm, Büyücülük ve Kültürel Modalar, çev. Cem Soydemir, İstanbul: DoğuBatı, 2019.
Mircea Eliade, Demirciler ve Simyacılar, çe. Mehmet Emin Özcan, İstanbul: DoğuBatı, 2003.
Mircea Eliade, Weber, Levy-Bruhl, Levi-Strauss
Cadılık Okumaları
-Silvia Federici, Caliban ve Cadı, çev. Öznür Karakaş, İstanbul: Otonom, 2012.
-Silvia Federici, Cadılar, Cadı Avı ve Kadınlar, çev. Bilge Tanrısever, İstanbul: Otonom, 2018.
-Walter Benjamin, “Cadı Davaları,” Radyo Benjamin, haz. Lecia Rosenthal, çev. Cemal Ener & Elif Okan Gezmiş, İstanbul: Metis, 2018.
-Carlo Ginzburg, Gece Savaşları: 16. ve 17. Yüzyıllarda Cadılık ve Tarım Kültleri (1966), çev. Ceren Sungur, İstanbul: Pinhan, 2022.
-Lady Stardust, Burning Women: The European Witch Hunts, Enclosure and the Rise of Capitalism, Londra: copyleft pasttense, 2010. Erişim: http://www.alphabetthreat.co.uk/pasttense/pdf/burningwomen.pdf
Ücreti : 1000 TL
SEMİNER'E KAYIT OL
Emine Ayhan - Büyülü Metinlerin izinde
Büyü Literatürüne bir Giriş: Tanım çabaları, büyü teknolojileri, terimler, tabular - (1)
Edebiyat ve büyü dendiğinde ilk akla gelen genellikle, “fantastik edebiyat” yahut “büyülü gerçekçilik” vs. türsel adlandırmalarla anılan metinler olsa da, bu gibi türselleştirmelere sığmaksızın büyüye çok çeşitli veçhelerden yaklaşan koca bir metinler gövdesi açılıyor önümüzde. Halk mitlerinden Binbir Gece Masalları’na, Homerik anlatılardan antik drama, kutsal kitaplardan ortaçağ efsane ve masallarına, ütopya/distopya anlatılarından Romantiklere ve avangartlara sayısız metinde hemen tüm (karşı)büyü unsurlarıyla karşılaşıyoruz.
Büyü muhtelif çağrışımlarla tınlayan bir terim: “ilkellere” özgü bir tür dinsellik, bilimin ilk(s)el bir biçimi, bilime yahut dine aykırı bir asılsızlık yahut para, meta, arzu, zevk gibi, illüzyonlar yaratan bir kandırmaca. Astrolojiden simyaya, metamorfozdan nekromansiye, kehanet sanatlarından bereket, kurban, totem ritüellerine, şifacılıktan şeytan çıkartmaya, cadılık pratiklerinden muska, iksir ve efsunlara vs. çok çeşitli pratik ve teknolojilerin yanısıra, tanrı/ça, büyücü, kâhin, rahip, cadı, şaman, büyücü kral, şifacı, peygamber, hilekâr gibi birçok figürü içine alan hayli geniş bir kategori büyü. Büyüyü değişen dönemler ve toplumsal bağlamlarda biçim değiştiren ritüel bir “katılım tarzı” olarak anladığımızda ise, onun rasyonel, uygar, bilimsel olmakla övünmeye devam eden veya büyüsü bozulduğu söylenen ileri kapitalist toplumlarımızda temellük edilmiş türlü biçimiyle halen yaşamaya devam ettiğini görüyoruz. Peki büyüyü ve büyü teknolojilerini ilkel ve irrasyonel vs. kategorisine havale ederken, kehanet, kader, kıyamet, mucize vs. inancını en rasyonel görünen mantık ve biçimlerde nasıl sürdürmeye devam ediyoruz?
Şeytanlar, canavarlar, teröristler, komplolar, kıyametler, şer eksenleri ve dahasıyla dolu bir güncel kültürel vasatta büyüyü edebiyat kılavuzluğunda ele alırken, edebiyat metinlerinde karşımıza çıkan büyü/büyübozumu/karşı-büyü unsurlarını, öteden beri tanrısal veya seküler yasa tarafından temellük edilmiş meşru büyüle(n)me biçimleriyle birlikte okumaya çalışacağız.
Dörder ve sekizer haftalık diziler halinde sürdüreceğimiz “Edebiyat, Büyü, Dönüşüm” seminerinde edebiyat metinlerinin yazıldıkları dönemlerdeki büyü bozan ve büyüleyici söylemlerle konuşmasının bir yakın okuması odağında ilerlerken, bu metinlerin bizi çağırdığı ilgili dinler ve kültür tarihi, antropoloji, felsefe, psikanaliz, siyaset felsefesi, siyasal iktisat metinlerine, filmlere ve sanat eserlerine de uğrayacağız.
Kaynakça & Okuma Listesi
Okunması Önerilen (ama zorunlu olmayan) Teori ve Tarih Çalışmaları
Mary Douglas, Saflık ve Tehlike: Kirlilik ve Tabu Kavramlarının bir Çözümlemesi (1966), çev. Emine Ayhan, İstanbul: Metis, 2007.
Richard Kieckhefer, Ortaçağda Büyü, çev. Zarife Biliz, İstanbul: Alfa, 2017.
Sigmund Freud, Totem ve Tabu, çev. Zehra Aksu Yılmazer, İstanbul: İşkültür, 2020.
Bronislaw Malinowski, Büyü, Bilim ve Din (1925), çev. Saadet Özkal, İstanbul: Kabalcı, 1990.
Melih Cevdet Anday, “Sanatın Vazgeçilmezliği üzerine Söyleşi,” Sanat Olayı dergisi, sayı 4, Nisan 1981. (Word olarak gönderilecek).
Lévy-Bruhl, İlkel Toplumlarda Mistik Deneyim ve Simgeler (1938), çev. Oğuz Adanır, İstanbul: DoğuBatı, 2006.
Lévy-Bruhl, İlkel İnsanda Ruh Anlayışı (1938), çev. Oğuz Adanır, İstanbul: DoğuBatı, 2006.
Claude Lévi-Strauss, Günümüzde Totemizm, Kasım Akbaş, çev. İstanbul: Nora, 2018
Mircea Eliade, Okültizm, Büyücülük ve Kültürel Modalar, çev. Cem Soydemir, İstanbul: DoğuBatı, 2019.
Mircea Eliade, Demirciler ve Simyacılar, çe. Mehmet Emin Özcan, İstanbul: DoğuBatı, 2003.
Mircea Eliade, Weber, Levy-Bruhl, Levi-Strauss
Cadılık Okumaları
-Silvia Federici, Caliban ve Cadı, çev. Öznür Karakaş, İstanbul: Otonom, 2012.
-Silvia Federici, Cadılar, Cadı Avı ve Kadınlar, çev. Bilge Tanrısever, İstanbul: Otonom, 2018.
-Walter Benjamin, “Cadı Davaları,” Radyo Benjamin, haz. Lecia Rosenthal, çev. Cemal Ener & Elif Okan Gezmiş, İstanbul: Metis, 2018.
-Carlo Ginzburg, Gece Savaşları: 16. ve 17. Yüzyıllarda Cadılık ve Tarım Kültleri (1966), çev. Ceren Sungur, İstanbul: Pinhan, 2022.
-Lady Stardust, Burning Women: The European Witch Hunts, Enclosure and the Rise of Capitalism, Londra: copyleft pasttense, 2010. Erişim: http://www.alphabetthreat.co.uk/pasttense/pdf/burningwomen.pdf
Ücreti : 1000 TL